ਕਿਹੜਾ ਹੈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਉਹ ਅੰਦੋਲਨ, ਜਿਸਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਗੇ ਅਮਰੀਕੀ ਬੱਚੇ

gadrਓਰੇਗਨ, ਅਸਟੋਰੀਆ (ਅਮਰੀਕਾ) 17 ਜੁਲਾਈ (ਹੁਸਨ ਲੜੋਆ ਬੰਗਾ) – ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜਾਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੁਣ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਬੱਚੇ ਪੜ੍ਹਨਗੇ। ਪਾਰਟੀ ਦੇ 105 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਓਰੇਗਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਜੋਜਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਅਸਟੋਰੀਆ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਪਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, ਹਲਚਲ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੁਣ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਗਦਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਆਫ ਅਸਟੋਰੀਆ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਐਲਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀ ਸੀ, ਜੋ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੇ 1913 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਸੀ।
ਇਸਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਰਦਾਰ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਭਾਕਨਾ ਸਨ। ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲਾਲਾ ਹਰਦਯਾਲ ਦੀ ਸੋਚ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਅਜਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵਿੱਚ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਮੈਂਬਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੂਰਵ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਸਨ, ਜੋ ਬਿਹਤਰ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਗਏ ਸਨ।
ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹੁਕੂਮਤ ਤੋਂ ਆਜਾਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਗਦਰ ਨਾਮ ਦਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵੀ ਕੱਢਿਆ। ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਭੇਜਦੇ ਸਨ। ਸਾਲ 1914 ਵਿੱਚ 376 ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਲ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਤਾਨੀ ਹੁਕੂਮਤ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਰੁਜਗਾਰ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਜਹਾਜ ਦੁਆਰਾ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਹਾਜ ਨੂੰ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਰਾਏ ‘ਤੇ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਵਕਤ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਸਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹੁਕੂਮਤ ਦੇ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ ਬਣਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ 376 ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ 24 ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੈਂਕੂਵਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜਤ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਦਬਾਅ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜਹਾਜ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭਾਰਤ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲਗਭਗ 6 ਮਹੀਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਜਹਾਜ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਬਜ ਬਜ ਬੰਦਰਗਾਹ ਅੱਪੜਿਆ। ਕੋਲਕਾਤਾ ਪੁੱਜਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਹਾਜ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਪਰਤਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
29 ਸਤੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਹਾਜ ਉੱਤੇ ਪੁਲਿਸ ਭੇਜੀ ਗਈ। ਜਹਾਜ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ।
ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਲਝੀ ਅਤੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵਿਆਕੁਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 18 ਸਵਾਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਕਈ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਚ ਨਿਕਲੇ। ਬਾਕੀ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਦਰ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਹੋਈ। ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹੁਕੂਮਤ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਸੀ।

gadr1